Wet DBA uitgelegd: regels, handhaving en gevolgen voor ZZP'ers (2025-2026)
TL;DR: De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) verving in 2016 de VAR-verklaring. Na jaren uitstel handhaaft de Belastingdienst sinds 1 januari 2025 weer actief. In 2025 vonden al 842 bedrijfsbezoeken en 237 boekenonderzoeken plaats. De Wet DBA wordt naar verwachting in 2026 vervangen door de Wet VBAR.
Wat is de Wet DBA?
De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (Wet DBA) regelt de arbeidsrelatie tussen opdrachtgevers en zelfstandigen. Het doel: voorkomen dat werkrelaties die feitelijk een dienstverband zijn, worden vormgegeven als een ZZP-constructie — ofwel schijnzelfstandigheid.
Onder de Wet DBA zijn opdrachtgevers en ZZP'ers samen verantwoordelijk voor de juiste kwalificatie van hun werkrelatie. De Belastingdienst kan achteraf toetsen of de feitelijke situatie overeenkomt met wat op papier is afgesproken.
Van VAR naar Wet DBA: de geschiedenis
Voor 2016 werkten ZZP'ers met een VAR-verklaring (Verklaring Arbeidsrelatie). De ZZP'er vroeg deze aan bij de Belastingdienst en de opdrachtgever was daarmee gevrijwaard van naheffingen. Het probleem: de Belastingdienst kon de VAR nauwelijks weigeren en opdrachtgevers hadden geen prikkel om de werkrelatie correct in te richten.
Op 1 mei 2016 werd de VAR afgeschaft en vervangen door de Wet DBA. Het grote verschil: beide partijen zijn nu verantwoordelijk. Er is geen "vrijwaringsbewijs" meer — de feitelijke situatie is leidend.
Het handhavingsmoratorium (2016-2024)
Al snel na invoering bleek de Wet DBA onwerkbaar. Er ontstond onrust op de ZZP-markt: opdrachtgevers durfden geen zelfstandigen meer in te huren uit angst voor naheffingen. De overheid stelde daarom een handhavingsmoratorium in.
Dit moratorium hield in dat de Belastingdienst alleen handhaafde bij "kwaadwillenden" — partijen die bewust en opzettelijk een dienstverband vermomden als ZZP-constructie. In de praktijk werden nauwelijks handhavingsacties uitgevoerd.
Actieve handhaving sinds 1 januari 2025
Op 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium definitief opgeheven (bron: rijksoverheid.nl). De Belastingdienst handhaaft nu weer volledig op schijnzelfstandigheid. Dit betekent:
- 842 bedrijfsbezoeken in 2025 — gerichte controles bij opdrachtgevers in risicosectoren.
- 237 boekenonderzoeken — diepgravende financiele controles van de loonadministratie.
- Naheffingen loonheffing worden opgelegd bij geconstateerde schijnzelfstandigheid.
- Een overgangsperiode tot 1 januari 2027 waarin de Belastingdienst nog coulant omgaat met correcties als partijen actief werken aan compliance.
De modelovereenkomst
Onder de Wet DBA kunnen opdrachtgevers en ZZP'ers werken met een door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst. Door volgens zo'n modelovereenkomst te werken, krijg je vooraf meer zekerheid dat de Belastingdienst de relatie niet als dienstverband beschouwt.
Belangrijk: een modelovereenkomst is geen garantie. De Belastingdienst kijkt altijd naar de feitelijke uitvoering. Als je in de praktijk afwijkt van de overeenkomst, biedt deze geen bescherming. Lees meer over het verschil met een overeenkomst van opdracht.
Wat betekent de Wet DBA voor jou?
Als ZZP'er
Je moet kunnen aantonen dat je echt als zelfstandig ondernemer werkt. Dat betekent: meerdere opdrachtgevers, ondernemersrisico, geen gezagsverhouding en de mogelijkheid tot vrije vervanging. Bij een constatering van schijnzelfstandigheid kun je worden beschouwd als werknemer met alle rechten (en plichten) die daarbij horen.
Als opdrachtgever
Jij draagt het grootste financiele risico. Bij schijnzelfstandigheid ben je als opdrachtgever verantwoordelijk voor naheffingen loonheffing, premies werknemersverzekeringen en eventuele boetes. Dit kan oplopen tot tienduizenden euro's per arbeidsrelatie.
Van Wet DBA naar Wet VBAR
De Wet DBA was altijd bedoeld als tijdelijke oplossing. De opvolger is de Wet VBAR (Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden), die naar verwachting in 2026 in werking treedt. De VBAR verduidelijkt de criteria en voegt een rechtsvermoeden van werknemerschap toe voor ZZP'ers met een laag uurtarief.
Tot die tijd blijft de Wet DBA van kracht en wordt er actief gehandhaafd. Het is dus nu al zaak om je werkrelaties op orde te brengen.
Veelgestelde vragen
Wat is de Wet DBA?
De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties verving in 2016 de VAR-verklaring. Het doel is om schijnzelfstandigheid tegen te gaan door opdrachtgevers en ZZP'ers samen verantwoordelijk te maken voor de juiste kwalificatie van hun arbeidsrelatie.
Wanneer is de Wet DBA ingegaan?
De Wet DBA is op 1 mei 2016 ingegaan als vervanging van de VAR. Door het handhavingsmoratorium werd er tot 1 januari 2025 nauwelijks gehandhaafd. Sinds 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volledig.
Wat is een modelovereenkomst?
Een modelovereenkomst is een door de Belastingdienst goedgekeurd contract dat zekerheid biedt over de kwalificatie van de arbeidsrelatie. Let op: alleen als je ook daadwerkelijk volgens de overeenkomst werkt, biedt deze bescherming.
Wordt de Wet DBA vervangen?
Ja, de Wet VBAR is de beoogde opvolger. Deze wet verduidelijkt de beoordelingscriteria en voegt een rechtsvermoeden van werknemerschap toe. Verwachte inwerkingtreding: 2026.
Voldoe jij aan de Wet DBA?
Toets je werkrelatie in 2 minuten aan de actuele regelgeving. Onze gratis risicoscan analyseert jouw situatie op basis van de Wet DBA en aankomende Wet VBAR.
Gratis risicoscan startenLaatst bijgewerkt: februari 2026